Podstawa lampy jest elementem, który widać cały czas: trzyma ciężar klosza, jest na poziomie stołu lub regału, dotykamy jej przy regulacji wysokości lub zmianie żarówki. A mimo to przy zakupie rzadko sprawdzamy, z czego jest zrobiona — zazwyczaj po prostu „wygląda na mosiądz" lub „wygląda na metal".
Różnica ma znaczenie. Materiał podstawy decyduje o tym, jak lampa będzie wyglądać za pięć lat, jak się będzie starzeć i czy patyna, która się pojawi, będzie elementem charakteru czy oznaką zniszczenia.
Mosiądz
Mosiądz to stop miedzi i cynku, zwykle w proporcjach 60–70% miedzi do 30–40% cynku. Ma charakterystyczny ciepły, złotawy kolor z brązową nutą — inny niż żółty kolor złotej farby i inny niż chłodna żółć niektórych stali.
Jak rozpoznać:
- Wyraźnie cięższy od cynkowego odlewu tej samej objętości.
- Ciepły złoty kolor z delikatnym brązem — nie jednolity, lekko zróżnicowany.
- Przy stuknięciu metalowym przedmiotem — wysoki, czysty dźwięk (nie głuchy jak żeliwo ani dźwięczny jak stal).
- Z czasem ciemnieje — szczególnie w miejscach styku z dłońmi i w zagłębieniach wzoru. To patyna i jest pożądana.
- W wilgotnym środowisku może dostać zielonkawy nalot (grynszpan) w zagłębieniach — to też patyna, charakterystyczna dla miedzi i jej stopów.
Jak się starzeje: Dobrze. Mosiądz z wiekiem nabiera charakteru. Nieczyszczony ciemnieje i nabiera nieregularnej patyny. Regularnie polerowany zachowuje jasny kolor złota. Oba efekty są estetycznie wartościowe i wiele osób aktywnie dąży do jednego lub drugiego.
Konserwacja: Więcej szczegółów o czyszczeniu mosiądzu jest w naszym artykule o lampach mosiężnych i w tekście o czyszczeniu mosiądzu. Skrót: do czyszczenia — pasta do mosiądzu lub domowe środki (sól z octem lub cytryna); do ochrony — wosk lub lakier bezbarwny.
Cynk i odlewy cynkowe
Cynk (i jego stopy) jest znacznie tańszy i łatwiejszy do odlewania niż mosiądz. Większość tanich replik lamp w stylu retro ma podstawy z cynkowych odlewów pokrytych lakierem w kolorze złotym, brązowym lub antycznym.
Jak rozpoznać:
- Lżejszy od mosiądzu — przy tej samej objętości wyraźnie mniej waży.
- Kolor złoty jest bardziej jednolity i „płaski" — bez ciepłego brązowego odcienia mosiądzu.
- Przy stuknięciu — dźwięk głuchy, tłumiony.
- Nie patynuje naturalnie — zamiast tego lakier po kilku latach zaczyna blaknąć, łuszczyć się lub przebarwiać.
- Na krawędziach i w miejscach intensywnego użytkowania widoczne odbarwienia w szarą lub białawą barwę (tlenek cynku).
Jak się starzeje: Mniej dobrze. Cynk pod lakierem utlenia się nieregularnie, a lakier nie jest trwały. W ciągu kilku lat powierzchnia traci jednorodność. Nie da się tego zatrzymać polerowaniem ani woskowaniem — to właściwość materiału.
Konserwacja: Cynkowego odlewu nie poleruje się pastami do metali — zbyt ścierne. Można podtrzymywać wygląd wosku ochronnym, który chroni lakier, ale nie odwraca starzenia.
Żeliwo
Żeliwo pojawia się w lampach o charakterze industrialnym, rustykalnym lub ciężkim klasycznym. Lampy stojące i gabinetowe z żeliwną podstawą mają często ozdobne, żeberkowane wzory odlewane w formie.
Jak rozpoznać:
- Bardzo ciężkie — najcięższy z wymienionych materiałów.
- Kolor ciemny, szarobrązowy do czarnego.
- Matowe lub semi-matowe wykończenie.
- Przy stuknięciu — głuchy, tłumiony dźwięk.
- Może rdzewieć przy długim kontakcie z wilgocią.
Konserwacja: Żeliwo chroni się olejem lub lakierem. Rdza przy powierzchownym wystąpieniu da się usunąć delikatnym papierem ściernym i zabezpieczyć olejem lnianym. Przy głębokiej rdzy — malarze specjalizujący się w renowacji metalu.
Stal i inne metale
Stal malowana lub chromowana pojawia się w lampach modernistycznych, industrialnych i w tańszych replikach. Stali nie myli się z mosiądzem — jest chłodna w dotyku, ma charakterystyczny metaliczny połysk i reaguje na magnes (mosiądz nie).
Aluminium jest lekkie i nie rdzewieje, ale nie ma charakteru mosiądzu ani żeliwa. Pojawia się w lampach nowoczesnych i nie jest typowe dla stylu retro lub witrażowego.
O tym, jak dobierać podstawę lampy do klosza witrażowego i jak rozpoznać kompletność zestawu przy zakupie piszemy szerzej w tekście o lampach gabinetowych i w kategorii wnętrza vintage.